|
|
|
|
|
KOOPARATİF ALIKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ
a)KOOPARİTİFE ÜYE OLURKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
1-Kooperatifin bölgesel bir üst birliğe üye olup olmadığına bakın. Çünkü
bu
sistemde gelişmiş bir denetim mekanizması bulunur.
2-Kooperatif arsasının kooperatif adına tapulu ya da tahsis belgeli olup
olmadığına bakmalısınız.
3-Kooperatife ait arsanın imar durumunu inceleyin, imarı yoksa üye
olmayın.
4-Bir kooperatife üye olduktan sonra işlerin nasıl yürütüldüğünü takip
etmek için
yılda bir yapılan genel kurul toplantılarına düzenli olarak katılın.
5-Kooperatif aidatlarını elden vermek yerine banka hesabına yatırın.
Dekontları
saklayın.
6-Yönetimde bulunan kişilerin yakın evrelerine ucuz devir gibi yollarla
çıkar
sağlayabileceklerini düşünerek uyanık olmanızda da ayrıca fayda var.
b)KOOPERATİF ORTAKLARI İÇİN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
1A- KOOPERATİFE NASIL ORTAK OLUNUR?
1. Kooperatife ortak olma yolları
- Bir kooperatif kurarak ortak olma
- Daha önce kurulmuş olan bir kooperatife sonradan ortak olma
- Kooperatif ortaklarından birinin ortaklık payını devralmak suretiyle
ortak olma
- Miras yoluyla ortak olma
-Taşınmaz mal veya işletme karşılığı ortak olma
2. Kooperatif ortaklığına girme şartları
- Medeni hakları kullanma yeterliliğine sahip olmak,
- Yazılı olarak kooperatif yönetim kuruluna başvurmak,
- Varsa şahsi sorumluluk ve ek ödemeleri yazılı olarak kabul etmek,
- Gerekli sermaye payını taahhüt etmek ve dörtte birini peşin ödemek,
- Ana sözleşmelerle getirilen diğer şartları taşımak.
3. Kooperatiflerle ilgili bazı hususlar
- Kooperatiflerde yedek ortaklık yoktur.
- Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısının genel kurulca
belirlenmesi zorunludur
- Sonradan ortaklığa kabul edileceklerden bir fark alınması, mevcut ana
sözleşmelere göre genel kurul kararı ile mümkün olabilmektedir. Bu
konuda yönetim kurulu yetkili değildir.
4. Ortak olurken dikkat edilecek bazı hususlar
Bir kooperatife ortak olurken;
- Sözlere, ilanlara kesinlikle inanılmamalıdır.
- Ödemeler kooperatif adına bankada açılmış olan hesaplara yatırılmalı
ya da
kooperatif yetkililerine, kooperatif kaşesini ve ilgililerin imzasını
taşıyan makbuz
karşılığı yapılmalı.
- Kooperatifin mevcut ortaklarının ekonomik, kültürel ve sosyal
durumları iyi
araştırılmalı.
- Arsanın tapu devri ya da tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi
sözleşmesi ile
alınıp alınmadığına bu arsanın kooperatifin amacına uygun olup
olmadığına
bakılmalıdır
- Ortak sayısının, belirlenen konut/işyeri sayısından fazla olup
olmadığı
araştırılmalıdır
- inşaat ruhsatının alınıp alınmadığı sorulmalı, inşaat seviyesi, arsa
alımı ve
inşaata yapılan harcamalar ile toplanan paraların mukayesesi
yapılmalıdır.
- Ortaklık devralınacak şahsın, gerçekten ve halen o kooperatifin ortağı
olup
olmadığı, kooperatife borcunun bulunup bulunmadığı araştırılmalı.
- Ödenen aidat ve günün fiyat artışları da dikkate alınarak, inşaatın ne
kadar
sürede bitirilebileceği hususunda bir fikir edinilebilmelidir.
2A - ORTAKLARIN HAKLARI NELERDİR?
- Ortaklık hakları ortaklık senedi ile temsil olunur
- Ortaklar, Kooperatifler Kanununun kabul ettiği esaslar dahilinde hak
ve
vecibelerde eşittirler
A) ORTAKLARIN BİREYSEL HAKLARI
- Ortaklıktan çıkma hakkı
Her ortağın çıkma hakkı vardır
Ortaklıktan çıkma hakkının kullanılması, anasözleşmeyle en çok 5 yıl
için sınırlandırılabilir. Ortağın hiç bir suretle kooperatiften
çıkamayacağına dair şartlar hükümsüzdür
Çıkış, ancak bir hesap yılı sonu için ve en az 6 ay önceden haber
verilerek yapılır.
Yönetim kurulu, bir ortağın kooperatiften istifasını kabulden kaçınacak
olursa, ortak çıkma dileğini noter aracılığı ile kooperatife bildirir.
Bildiri tarihinden itibaren çıkma gerçekleşir
- Ortaklık payını devir hakkı
Ortaklık payları devredilebilir. Yönetim kurulu, ortaklığı devralan
kişinin ortaklık niteliklerini taşıması halinde, bu kişiyi ortaklığa
kabul eder. Ana sözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın
mirasçılarının kooperatifte ortak olarak kalmaları sağlanabilir
- Çıkarılma kararına karşı genel kurula itiraz veya mahkemeye dava açma
hakkı
Kendisine çıkarılma kararı tebliğ edilen ortağın, bu yazıyı aldığı
tarihten itibaren üç ay içinde mahkemeye itiraz davası açma veya genel
kurula itiraz etme hakkı vardır
- Bilgi edinme ve örnek isteme hakkı
Yönetim ve denetim kurulu yıllık çalışma raporları ile bilançosunu talep
eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplarının birer suretinin
verilmesi mecburidir.
Ortakların bilgi edinme hakkı bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz
- Ticari defterleri ve belgeleri inceleme hakkı
Kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususların
incelenmesi, genel kurulun açık bir izni veya yönetim kurulunun kararı
ile mümkündür
- Genel kurula katılma, seçme ve seçilme hakkı
Üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma
hakkına sahiptir.
Genel kurula katılma hakkına sahip olan bir ortak, aynı zamanda genel
kuruldaki görüşmelere katılmak, bu görüşmeler sırasında düşüncelerini
açıklamak, sorular sormak, görüşülen konular hakkında müştereken veya
münferiden önerge vermek ve oyunu kullanmak, seçmek, seçilmek gibi
haklara da sahip olmaktadır.
Yönetim ve denetim kurulu üyeliği ile tasfiye kurulu üyeliğine
seçilebilmek için getirilen özel hükümler saklıdır
-Olumlu gelir gider farkından pay alma hakkı
Tüketim, Motorlu Taşıyıcılar, Üretim ve Pazarlama vb. Kooperatiflerinin
anasözleşmelerinde olumlu gelir gider farkının (kârın) ortaklar arasında
bölüşülmesi öngörülmüş ise bu bölünme ortakların kooperatifle yapmış
oldukları işlemleri oranında yapılır
-Genel kurulda oy kullanma hakkı
Genel Kurulda her ortak yalnız bir oya sahiptir
Kooperatif işlerinin görülmesine katılmış olanlar Yönetim Kurulunun
ibrasına ait kararlarda oylamaya katılamazlar. Ancak, denetçilerin
ibrasında oy kullanabilirler.
Ortaklardan hiçbiri kendisi veya karı ve kocası yahut usul ve füruu ile
kooperatif arasında şahsi bir işe veya davaya dair olan görüşmelerde oy
hakkını kullanamaz
-Genel kurulda temsil hakkı
Ana sözleşmede açıklama bulunduğu takdirde, bir ortak yazı ile izin
vermek suretiyle genel kurul toplantısında oyunu ancak başka bir ortağa
kullandırabilir. Bir ortak genel kurulda birden fazla ortağı temsil
edemez. Ortak sayısı 1.000’in üstünde olan kooperatiflerde anasözleşme
ile her ortağın en çok 9 olmak üzere birden fazla ortağı temsil
edebileceği öngörülebilir. Eş ve birinci derecede akrabalar için
temsilde ortaklık şartı aranmaz
-Genel kurul kararları aleyhine dava açma hakkı
a) Genel kurul toplantısında hazır ortaklardan alınan kararlara aykırı
kalarak tutanağa geçirten veya oyunu kullanmasına haksız olarak izin
verilmeyen ortaklar kanuna, anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet
esaslarına aykırı olduğu iddiası ile genel kurul kararları aleyhine,
toplantıyı izleyen günden başlamak üzere bir ay içinde, kooperatif
merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye başvurup iptal davası açabilirler
b) Genel kurul toplantısında hazır bulunsun ya da bulunmasın;
1- Toplantıya çağrının usulü dahilinde yapılmadığını,
2-Gündemin gereği gibi ilan veya tebliğ edilmediğini,
3-Genel kurul toplantısına katılmaya yetkili olmayan kimselerin karara
katılmış bulunduklarını,
iddia eden ortakların da dava açma hakları bulunmaktadır.
-Denetçilerin dikkatini çekme ve açıklama yapılmasını isteme hakkı
Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin açıklama yapılmasını
istemeye yetkilidir
-Tasfiye artığından pay alma hakkı
Anasözleşmelerde, kooperatif borçlarının ve ortak pay bedellerinin
ödenmesinden sonra, kalan miktarın dağılma anında kayıtlı ortaklar veya
hukuki halefleri arasında ödenmiş sermayeleri ile orantılı olarak
dağıtılacağı yönünde hükümlere yer verilmiştir
B) TOPLU KULLANILABİLECEK HAKLAR
Genel kurulu toplantıya çağırma hakkı
Dört ortaktan az olmamak kaydıyla ortak sayısının en az onda birinin
isteği üzerine genel kurul toplantıya çağrılır.
Yönetim Kurulu bu isteği en az on gün içinde yerine getirmediği
takdirde, istek sahiplerinin müracaatı üzerine ilğili Bakanlık
tarafından da genel kurul toplantıya çağrılabilir.
Gündeme madde ilavesini isteme hakkı
Kooperatifler Kanununun göre, dört ortaktan az olmamak üzere, ortakların
en az onda biri tarafından, genel kurul toplantısından en az 20 gün önce
yazılı olarak bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur.
Kooperatife kayıtlı ortakların en az onda birinin, genel kurul sırasında
gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce (divanın seçimini
takiben) yazılı teklifte bulunmaları halinde;
- Hesap tetkik komisyonunun seçilmesi,
- Bilanço incelemesinin ve ibranın geriye bırakılması,
- Çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında karar alınması,
- Genel kurulun yeni bir toplantıya çağırılması,
- Kanun, ana sözleşme ve iyi niyet esasları ile genel kurul kararlarına
aykırı olduğu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarının iptali,
- Yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin azli ve yerlerine yenilerinin
seçilmesi,
ile ilgili hususların da genel kurula katılanların yarıdan bir
fazlasının kabulü ile gündeme alınması mümkündür
Sermaye (ortaklık) payı hakkı
Kooperatife giren her şahıstan en az bir ortaklık payı alınması gerekir.
Anasözleşme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafından bu had
dahilinde birden fazla pay alınmasına cevaz verebilir
Mevcut duruma göre bir ortaklık payının değeri 100.000 lira olup, bir
ortakça alınabilecek en çok pay adedi ise 5.000’dir.
Aidat ödeme yükümlülüğü
Yapı Kooperatiflerinde ortaklar, taahhüt ve tediye ettikleri ortaklık
payı bedelleri dışında, kooperatif amaçlarının gerçekleştirilmesini
sağlamak üzere genel kurulca belirlenen miktardaki gider taksitlerini ve
bunların gecikme bedellerini ödemek zorundadırlar.
Sır saklama yükümlülüğü ve ceza
Ortak öğrenmiş olduğu kooperatife ait sırlarını, sonradan ortaklık
hakkını kaybetmiş olsa dahi gizli tutmak zorundadır. uymayan ortak
meydana gelecek zararlardan kooperatife karşı sorumlu olduğu gibi
kooperatifin şikayeti üzerine bir yıla kadar hapis veya ağır para
cezasiyle veya her ikisiyle birlikte cezalandırılır
Ortakların sorumluluğu
1. Sınırsız sorumluluk
Anasözleşme, kooperatifin varlığı borçlarını karşılamaya yetmediği
hallerde, ortaklarının da şahsen ve sınırsız olarak sorumlu
tutulacaklarını hüküm altına alabilir
2. Sınırlı sorumluluk
Anasözleşmeye, kooperatif borçları için her ortağın kendi payından fazla
olarak şahsen ve belirli bir miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu
olacakları hususunda bir hüküm konabilir
Ortağın şahsi alacaklılarının durumu
Bir ortağın şahsi alacaklıları, ancak;
- Ortağa ait faizi,
- Gelir gider farklarından hissesine düşen miktarı,
- Kooperatifin dağılmasında ona ödenecek payı,
haczettirebilirler
Ödemelerini geciktiren ortaklardan faiz alınabileceği, ancak bileşik
faiz yürütülemeyeceği
Sermaye koyma borcunu zamanında yerine getirmeyen ortak, ihtara gerek
kalmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Ayrıca, ortaklar
temerrüt halinde cezai şart ödemeye de mecbur tutulabilirler
aidat ödeme borcunu yerine getirmeyen ortaklardan, genel kurulca
belirlenen oranda faiz istenebilir.
aidat ödemelerini geciktiren ortaklara yürütülen gecikme faizlerinin ana
borca eklenerek tekrar bileşik faiz yürütülmesi de söz konusu değildir.
3A - ORTAKLIKTAN ÇIKARILMA ESASLARI VE İTİRAZ YOLLARI
1. Genel olarak ortaklık sıfatının kaybedilmesi
Bir ortağın ortaklık sıfatı genel olarak;
- Çıkma hakkını kullanarak
- Ölümü ile
- Ortaklık payını devretmesiyle
- Ortaklık sıfatı bir görev veya hizmetin yerine getirilmesine bağlı
ise, bu görev veya hizmetin sona ermesiyle
- Anasözleşmede gösterilen sebeplerle ortaklıktan çıkarılmasıyla
- Parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu sona erer.
2. Ortaklıktan çıkarılma (ihraç) esasları
Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler ana sözleşmede
açıkça gösterilir. Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen
sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.
Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca
karar verilir. Anasözleşme, çıkarılan ortağın genel kurula başvurma
hakkı saklı kalmak üzere, bu hususta yönetim kurulunu da yetkili
kılabilir. Uygulamadaki anasözleşmelere göre, ortaklıktan çıkarma
yetkisi yönetim kuruluna aittir.
Çıkarılma kararının onaylı örneğinin on gün içinde notere tevdi edilmesi
gerekir. Bu ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası
açabilir. Ortak, üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir.
Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna
noter aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır. Genel
kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim kurulunun çıkarma kararı
aleyhine itiraz davası açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca verilecek
karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır.
Üç aylık süre içinde, genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle
itiraz edilmeyen çıkarılma kararları kesinleşir
3. Parasal yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeni ile ortaklıktan
çıkarılma
yapı kooperatiflerinde en çok rastlanan ortaklıktan çıkarma nedeni,
ortağın parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesidir.
parasal yükümlülüklerini otuz gün geciktirmeleri üzerine, yönetim
kurulunca noter aracılığı ile yapılacak ihtarı takip eden on gün içinde
bu yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere aynı kurulca ikinci ihtar
yapılır. İkinci ihtarı takip eden bir ay içerisinde de yükümlülüklerini
yerine getirmeyenler ortaklıktan çıkarılır
4. Konut Yapı Kooperatifi Örnek Anasözleşmesine göre diğer ortaklıktan
çıkarılma
sebepleri
- Ortaklık şartlarını kaybetmek,
- Kur’a çekimi sonunda kendilerine düşen konutları kabul etmemek,
- Tapuda kendi adlarına tescilden önce konutlarında yaptıkları tahribat
veya tadilatı yazılı ihtara rağmen düzeltmemek,
- Kooperatifin para, mal ve belgeleri üzerinde işledikleri suçlardan
dolayı mahkum olmak,
ortaklıktan çıkarılma sebebidir.
5. Çıkarılma kararına karşı genel kurul nezdinde itiraz eden veya
mahkemede itiraz davası açan ortağın hukuki durumu
Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak
alınamaz. Bunların ortaklık hak ve yükümlülükleri çıkarılma kararı
kesinleşinceye kadar devam eder
4A ÇIKAN VE ÇIKARILAN ORTAKLARLA HESAPLAŞMA SÜRESİ ve YÜKÜMLÜLÜK
1. İade edilecek haklar, hesabı ve zamanı
Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve
ödemeler, anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile
genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda
kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Çıkan veya
çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları
isteyebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Çıkan, çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen
yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür
2. Yapı Kooperatiflerinde çıkan veya çıkarılan ortaklarla hesaplaşma
yapı kooperatifi devir dışında bir nedenle ortaklığı sona erenlerin
sermaye ve diğer alacakları, o yıl bilançosuna göre hesaplanarak,
bilanço tarihinden itibaren bir ay içinde geri verilir. Ancak ortaklığı
sona erenlerin yerine yeni ortak alınması halinde eski ortağın ödediği
sermaye ve diğer alacakları derhal geri verilir.
3. Ortak, alacak ve haklarının cari fiyat veya döviz kuru üzerinden
değerlendirilmesini veya faiz verilmesini talep edemez.
Kooperatiften çıkan ya da çıkarılan ortağın, kooperatife yapmış olduğu
ödemelerini cari fiyat veya döviz kuru üzerinden değerlendirilip,
hesaplanıp iadesini istemesi söz konusu değildir.
Ancak, genel kurul kararıyla ödemeler yabancı para cinsinden yapılmışsa,
çıkan ya da çıkarılan ortaklara iadelerin de aynı para cinsinden
yapılması gerekir
|
|
